«Το παιδί μου τρώει μόνο μακαρόνια και πατάτες!» Ένα άρθρο-οδηγός για τη νεοφοβία και την επιλεκτική διατροφή!

 

Υρώ Φράγκου

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

Αριστούχος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, BSc

Εξειδίκευση στο σακχαρώδη διαβήτη και την παχυσαρία, MMedSci, ΕΚΠΑ, Ιατρική σχολή και στην παιδική κι εφηβική διατροφή

«Δεν ξέρω τι άλλο να κάνω! Τρώει ελάχιστα πράγματα!»

«Έχω δοκιμάσει τα πάντα, αλλά δεν αλλάζει τίποτα!»

«Αν δεν είναι μακαρόνια, πατάτες ή ψωμί, δεν το αγγίζει καν!»

 

  Αν αυτές οι φράσεις σου φαίνονται γνώριμες, αν τις έχει πει (ή σκεφτεί) αμέτρητες φορές την ώρα του φαγητού, τότε ίσως αντιμετωπίζεις τη νεοφοβία ή/και την επιλεκτική διατροφή του παιδιού σου! Θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος/η! Η νεοφοβία κι η επιλεκτική διατροφή είναι καταστάσεις που απασχολούν πολλούς γονείς, φέρνοντας συχνά άγχος, απογοήτευση κι ατελείωτες διαπραγματεύσεις στο τραπέζι!

  Ας δούμε λοιπόν, τι σημαίνουν αυτοί οι όροι, γιατί συμβαίνει αυτό στα παιδιά, και το πιο σημαντικό, πως μπορούμε να το διαχειριστούμε με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη πίεση!

 

Τι είναι η νεοφοβία κι η επιλεκτική διατροφή;

  Ως νεοφοβία ορίζεται η αντίσταση, η άρνηση ή/κι η αποφυγή για τη δοκιμή και την κατανάλωση νέων, άγνωστων τροφίμων, λόγω ενός έντονου αισθήματος αηδίας ή/και φόβου, τόσο οπτικού, όσο και γευστικού.

  Η επιλεκτική διατροφή είναι ένας πιο γενικός όρος που ανήκει στην κατηγορία των διαταραχών σίτισης. Ως όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απροθυμία για την κατανάλωση τόσο νέων όσο κι οικείων τροφίμων. Χαρακτηρίζεται από μειωμένη κατανάλωση τροφής και περιορισμένη ποικιλία τροφίμων στη διατροφή των παιδιών, τέτοια που συχνά οδηγεί τους γονείς στο να παρέχουν ειδικό μενού, διαφορετικό από εκείνο των άλλων μελών της οικογένειας.

  Αν κι η νεοφοβία κι η επιλεκτική διατροφή μοιάζουν, δεν είναι ταυτόσημες έννοιες. Η επιλεκτική διατροφή είναι ένας πιο γενικός όρος που περιλαμβάνει και τη νεοφοβία, ενώ η νεοφοβία περιλαμβάνει μόνο ένα μέρος της επιλεκτικής διατροφής.

 

Για ποιο λόγο το παιδί μου εμφανίζει αυτές τις συμπεριφορές;

  Η επιλεκτική διατροφή έχει αναφερθεί ακόμα και σε ηλικίες μικρότερες από εκείνες του ενός έτους, ενώ η νεοφοβία αρχίζει να εμφανίζεται συνήθως στο 1^ο έτος ζωής και κορυφώνεται κατά το 2^ο με 6^ο έτος. Η νεοφοβία συνήθως αντιμετωπίζεται από την παιδική ηλικία, ενώ η επιλεκτική διατροφή μπορεί να παραμείνει και στην εφηβεία και να συνοδεύει το άτομο και στην ενήλικη ζωή.

  Όσο κι αν η νεοφοβία προκαλεί σύγχυση κι ανησυχία στους γονείς, είναι μια απολύτως φυσιολογική διαδικασία. Πρόκειται για έναν εξελικτικό μηχανισμό που ως στόχο έχει την προστασία των παιδιών από την κατανάλωση πιθανά επικίνδυνων για τη ζωή τροφίμων, μιας και το παιδί δεν έχει έρθει ξανά σε επαφή μ’ αυτά.

Πιθανοί παράγοντες που οδηγούν σε επιλεκτική διατροφή και νεοφοβία είναι:

·       Το γενετικό υπόβαθρο.

·       Η ύπαρξη παθολογικών καταστάσεων με συνηθέστερη τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

·    Καταστάσεις σχετιζόμενες με τις στοματοκινητικές λειτουργίες και την αισθητηριακή επεξεργασία. Η σίτιση απαιτεί την αρμονική λειτουργία πολλών διαφορετικών συστημάτων του παιδιού και σχετίζεται με το στάδιο ανάπτυξης που βρίσκεται το παιδί.

·       Περιβαλλοντικοί παράγοντες (π.χ. προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες του παιδιού σχετικά με το φαγητό όπως πνιγμονή, η πίεση γύρω από την κατανάλωση γευμάτων, η έκθεση στα τρόφιμα, η ενασχόληση του παιδιού με το φαγητό, οι διατροφικές συνήθειες των γονέων κ.α.).

 

Πώς μπορώ να διαχειριστώ αυτήν την κατάσταση;

  Αγαπητοί γονείς, καταλαβαίνω πως μπορεί να αισθάνεστε υπεύθυνοι ή και να έχετε ενοχές σχετικά με τις δυσκολίες που παρουσιάζει το παιδί σας σχετικά με τη σίτισή του, όπως είναι η νεοφοβία κι η επιλεκτικότητα. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε παραπάνω υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που μπορούν δυνητικά να οδηγήσουν σ’ αυτές τις καταστάσεις. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου, πως η νεοφοβία είναι μια απολύτως φυσιολογική διαδικασία.

  Είναι σημαντικό πριν προβείτε στις παρακάτω συμπεριφορικές τεχνικές που θα σας προτείνω να έχετε σιγουρευτεί πως δεν υπάρχει κάποια δυσκολία σχετική με προβλήματα υγείας (π.χ. γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση) ή ανάπτυξης, με τη βοήθεια του γιατρού σας.

  Τεχνικές που φαίνεται να βοηθούν στην αντιμετώπιση της νεοφοβίας και της επιλεκτικότητας είναι:

·       Η δημιουργία ενός ασφαλούς κι ήρεμου περιβάλλοντος. Βεβαιωθείτε πως το παιδί κάθετε άνετα στο καρεκλάκι σίτισης ή στην καρέκλα και πως δεν αποσπάται η προσοχή του από εξωτερικούς παράγοντες, όπως τηλεόραση ή/και κάποιο παιχνίδι.

·       Οικογενειακά γεύματα και κατανάλωση φαγητών που επιθυμούμε να φάει το παιδί αρχικά από τους ίδιους τους γονείς. Οι γονείς αποτελούν πρότυπα για τα παιδιά.

·       Ενθάρρυνση της ενασχόλησης του παιδιού με το φαγητό, όπως για παράδειγμα με τη συμμετοχή του στη μαγειρική διαδικασία.

·       Επαναλαμβανόμενη έκθεση του νέου τροφίμου ή του τροφίμου που δεν καταναλώνει το παιδί. Το παιδί πρέπει να έρθει σε επαφή τουλάχιστον 15-20 φορές μέχρι ν’ αρχίσει ν’ αποδέχεται το νέο τρόφιμο.

·     Σερβίρισμα του νέου τροφίμου ή του τροφίμου το οποίο δεν καταναλώνει το παιδί μαζί μ’ ένα άλλο τρόφιμο που ξέρετε ότι του αρέσει. Μαγειρέψτε το ίδιο φαγητό για όλα τα μέλη της οικογένειας.

·        Ορισμός ενός χρονικού ορίου στη διάρκεια του γεύματος, π.χ. 20-30 λεπτά.

·       Πρόκληση της περιέργειας και της φαντασίας του παιδιού. Χρησιμοποιήστε πολύχρωμα πιάτα ή πιάτα με ήρωες-χαρακτήρες που αρέσουν στα παιδιά σας. Ακόμα, μπορείτε να προσφέρετε ένα τρόφιμο με διαφορετική υφή κάθε φορά (π.χ. βραστό καρότο ή πολτοποιημένο καρότο).

·     Ανταμοιβή του παιδιού σας για κάθε προσπάθεια βελτίωσης της διατροφής του, αλλά προσέξτε τι θα χρησιμοποιήσετε ως «έπαθλο». Αποφύγετε το «έπαθλο» να είναι κάποια λιχουδιά, αλλά προτιμήστε ένα αυτοκόλλητο ή μια βόλτα στην παιδική χαρά. Μπορείτε να έχετε έναν πίνακα στόχων που να συμπληρώνετε κάθε φορά που το παιδί πετυχαίνει μια διατροφική αλλαγή. Αποφύγετε φράσεις όπως «έλα, μια μπουκιά ακόμα για τη μαμά/τον μπαμπά» κτλ.

 

Συμπερασματικά…

  Η νεοφοβία κι η επιλεκτική διατροφή είναι καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν άγχη κι ανησυχίες στους γονείς, αλλά είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι πρόκειται για φυσιολογικές διαδικασίες στην ανάπτυξη του παιδιού. Είναι σημαντικό να προσεγγίσουμε το θέμα με υπομονή και κατανόηση, προσφέροντας στο παιδί μας ένα ασφαλές κι ήρεμο περιβάλλον, καθώς και τη δυνατότητα να εξερευνήσει νέες γεύσεις με το δικό του ρυθμό. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση, η ενθάρρυνση για συμμετοχή στην προετοιμασία του φαγητού και η θετική επιβράβευση αποτελούν αποτελεσματικές στρατηγικές για την υποστήριξη του παιδιού. Μην ξεχνάτε πως η υποστήριξή σας, χωρίς πίεση και με σεβασμό στο στάδιο ανάπτυξης του παιδιού, είναι το πιο σημαντικό στοιχείο για να ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες και ν’ αναπτυχθεί μια υγιής σχέση με το φαγητό.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.     del Campo, C., Bouzas, C., & Tur, J. A. (2025). Risk Factors and Consequences of Food Neophobia and Pickiness in Children and Adolescents: A Systematic Review. Foods, 14(1), 69. https://doi.org/10.3390/foods14010069.

2.     Goday PS et al. Pediatric Feeding Disorder: Consensus Definition and Conceptual Framework. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2019 Jan;68(1):124-129. doi: 10.1097/MPG.0000000000002188. PMID: 30358739; PMCID: PMC6314510.

3.    Milano K et al. A Functional Approach to Feeding Difficulties in Children. Curr Gastroenterol Rep. 2019 Aug 23;21(10):51. doi: 10.1007/s11894-019-0719-0. PMID: 31444689.

4. Yang HR. How to approach feeding difficulties in young children. Korean J Pediatr. 2017 Dec;60(12):379-384. doi: 10.3345/kjp.2017.60.12.379. Epub 2017 Dec 22. PMID: 29302261; PMCID: PMC5752637.

5.   Αντωνιάδου-Κουμάτου Ι, Παναγιωτόπουλος Τ, Αττιλάκος Α, Ξεκαλάκη Α, επιμέλεια. Αγωγή υγείας παιδιών και οικογένειας στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Αθήνα: Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού. 2015.

6.   Dovey TM et al. Food neophobia and 'picky/fussy' eating in children: a review. Appetite. 2008 Mar-May;50(2-3):181-93. doi: 10.1016/j.appet.2007.09.009. Epub 2007 Sep 29. PMID: 17997196.